Onderzoek van AI Report bekeek 252 ingezonden en opiniestukken in vijf grote dagbladen, gepubliceerd tussen 27 juli en 27 augustus 2026. Volgens die analyse waren 49 stukken volledig door AI geschreven en 57 deels. Zelfs als je daar wat onzekerheid omheen laat, blijft de orde van grootte pijnlijk: dit gaat niet om een los incident.
Volkskrant springt er in de berichtgeving ook nog eens ongunstig uit. Samenvattingen van het onderzoek spreken over ruim een kwart of bijna één op de drie opiniestukken die volledig door AI zouden zijn gemaakt. Eerder glipten bij NRC, de Volkskrant en De Gelderlander al AI-gegenereerde lezersbrieven door de selectie, zonder dat redacties het merkten.
Wat de meting wel laat zien
Het nuttige van dit onderzoek zit niet alleen in het percentage, maar in het patroon. Bij de Volkskrant onderzocht AI Report 111 ingezonden opiniestukken. Daarvan kregen 32 het label volledig AI, bijna één op de drie. Tel je de deels-AI-stukken mee, dan kom je zelfs op 57 van de 111.
NRC viel juist de andere kant op: in die onderzochte maand vond AI Report daar geen volledig AI-geschreven ingezonden stukken. Zo’n verschil kan wijzen op strenger redactioneel beleid, andere inzenders of gewoon toeval in een korte meetperiode. Meer kun je er zonder langer onderzoek niet hard van maken.
De detector die AI Report gebruikte heet Pangram. Zie die als een rookmelder voor tekst: hij kijkt niet naar de bedoeling van de schrijver, maar naar patronen die vaak voorkomen in machinegeschreven taal. AI Report noemt een stuk volledig AI als meer dan 80 procent van de tekst volgens die detector door AI is gegenereerd.
Het echte probleem is de redactionele norm
Technisch zit er wel een kanttekening bij dit onderzoek. AI-detectie is geen thermometer die feilloos 38,2 aanwijst. De grens tussen volledig door AI geschreven, deels geholpen door AI en stevig door een mens herschreven blijft wazig. De percentages moet je dus niet lezen als laboratoriumuitslag.
Toch helpt die onzekerheid kranten maar beperkt. Als een detector al op deze schaal alarm slaat, dan is het selectieproces simpelweg niet streng genoeg. Zeker niet omdat hoofdredacteuren eerder juist hebben gezegd dat lezers erop moeten kunnen vertrouwen dat opiniestukken en brieven door echte mensen zijn geschreven.
Kranten zullen dus iets concreets moeten kiezen: verbieden, toestaan onder voorwaarden, of duidelijk labelen. Een halfzachte middenweg waarin iedereen zogenaamd weet dat AI vast wel een beetje meespeelt, sloopt vooral de geloofwaardigheid.
NRC heeft zijn richtlijnen volgens recente berichtgeving al aangescherpt: AI mag helpen bij research, brainstormen of feedback, maar niet de uiteindelijke tekst genereren. Die lijn klinkt een stuk realistischer dan doen alsof AI helemaal buiten de deur blijft. Volledig weren is lastig te handhaven, maar menselijke auteurschap als norm vasthouden is nog steeds heel goed verdedigbaar.